Yeni iki telgraf: Ankara Kürtçe okul istemiyor!

img

HABER MERKEZİ - Kızıl Kurdistan'a dair yeni iki telgrafa ulaşıldı. Telgraflara göre Mustafa Kemal yönetimi Azerbaycan Kürtlerinin elde ettiği statüyü masaya yatırıyor ve Kürtçe okulların açılmasını istemiyor. 

Kızıl Kurdistan'a (1923-1930) dair çalışmalarını sürdüren tarihçi Dr. İsmet Konak, Kemalist yönetimin Kürtlerin muhtariyet elde etmesinden duyduğu endişeye dair telgrafın ardından yeni 2 arşiv belgesine daha ulaştı. Tarihçi Konak'ın ulaştığı yeni belgelerde, Dışişleri Bakanlığı’na ait 1925 ve 1926 yıllarına ait belgelerde dönemin yönetiminin Kürtlerin haklarına karşı olduğunu gözler önüne seriyor. 
 
2 YENİ TELGRAF
 
Konak'ın ili belgeye dair yorumu şöyle: "Artık mızrak çuvala sığmıyor. Arşiv belgeleri açıldıkça 'mücrimlerin' maskesi daha fazla düşüyor. İncir yaprağıyla örttükleri Kürt düşmanlığı ayyuka çıkıyor. Birkaç ay önce Dışişleri Bakanlığı Arşivi'nde bulduğumuz 1929 tarihli bir belgede Ankara yönetiminin Sovyet Kürtlerini nasıl yakından takip ettiğini ve paranoyak bir ruh haliyle yaklaştığını açığa çıkarmıştık. Daha sonra -Nietzsche’nin deyimiyle- elimizde olta ucuyla derinlerden yeni şeyler çekip çıkarmaya devam ettik. Yine Dışişleri Bakanlığı Arşivi'nde yaptığımız inceleme sonucunda iki önemli vesikaya daha ulaştık. Birincisi 17 Kasım 1925 tarihinde Hariciye Nezareti (Dışişleri Bakanlığı) tarafından Moskova Büyükelçiliği, Bakü Şehbenderliği (Konsolosluğu) ve Erivan Şehbenderliği’ne gönderilen 'mahrem' bir telgraftır. Bu telgrafın üzerindeki 'mahremiyet' Mayıs 2023’te kaldırıldı. Ankara yönetiminin mahremiyet perdesini araladığımızda bir kez daha patolojik bir Kürt husumetiyle karşı karşıya kalmaktayız. 
 
KÜRT CUMHURİYETİ
 
Hariciye Nezareti’nin odaklandığı konulardan biri Karabağ’daki '45 Kürt köyüne' nasıl statü verildiğidir. Şark Hudut Komiserliği’nden gelen ihbara göre Sovyet yönetimi bir 'Kürt Cumhuriyeti' teşkil etmiştir. Ankara yönetimi bu oluşuma karşı hem evhamlı yaklaşmakta hem de 'tahkir' edici bir tutum takınmaktadır. 'Kendi sınırları dışında yaşayan Kürtler nasıl olur da cumhuriyet veya statü sahibi olurlar' şeklinde bir histeri yaşamıştır. Acaba aynı hikmet-i hükümet, Kıbrıs Türkleri veya Gagavuzya Türkleri için de benzer bir duyguya sahip miydi? Türk devlet aklı 1974 yılında Kıbrıs’a yönelik gerçekleştirdiği müstevli harekât sonrası 'yavru vatanı' kurduğunda adada 145 bin Türk yaşıyordu. O Türkler 'Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti' bünyesinde kendi geleceklerini inşa etme hakkına sahipler ama Kürtler 'şaki, isyancı, terörist.' Keza Gagavuzya, 1994 yılında Moldova’da bir özerklik elde ettiğinde Gagavuz Türkleri yaklaşık 100 bin kadardı. Bu Türkler self-determinasyon hakkından yararlanabiliyorlar ama Kürtler 'bölücü, hain, umacı!'
 
KÜRTÇE FOBİSİ
 
Hariciye Nezareti’nin mezkûr telgrafında dikkat çeken evhamlardan biri de 'leyli Kürt okullarının' açılacağı yönündedir. Leyli okullar, yani yatılı okullarda Kürtçe bilen öğretmenlerin yetişmesi ve mümkün olursa Türkiye’ye gidip oradaki Kürtlere de eğitim vermesi adeta bir 'beka' sorunu haline gelmiştir. Kürtçe korkusu, tıpkı bir sarmaşık gibi şovenist rejimin ruhunu sarmalamıştır. Romalı şair Horatius’in dediği gibi 'korku içinde yaşayan kişi asla özgür değildir.' Türk ulus devleti o günden bugüne bu korkuyu yaşıyor. Lakin korkunun ecele faydası yok. Türkçe nasıl Gagavuzlar, Kıbrıs Türkleri ve Azerbaycan Türkleri için önem arz ediyorsa, Kürtçe de Kürtler için bir o kadar önemlidir. Kürt halkı bu dili boyunduruk altından çıkarmak için gerekirse 'kızılcık şerbeti' dahi içecektir. 
 
KÜRT OKULLARINDA TÜRKÇE
 
Birkaç ay sonra Hariciye Nezareti’ni 'sevindiren' haber Bakü Şehbenderliği’nden geldi. 23 Ocak 1926 tarihli telgrafta şehbenderlik, Karabağ’daki Kürtler için inşa edilen hukuksal birimin 'kaza' olduğunu, cumhuriyet olmadığını muştulamaktadır. Ankara yönetiminin ruhunu okşayan asıl malumat ise okulların sadece ilk ve orta derece olduğu, eğitimin yalnızca Türkçe verildiğidir. Bu bağlamda Azerbaycan yönetiminin Kızıl Kürdistan politikası da irdelenmelidir. Zira otonom bir birimde okullarda Türkçe ders verilmesi veya dayatılması, her şeyden öte sosyalist eğitim modeline aykırıydı. Ne var ki devrimde benimsenen esas ilke ulusların kendi geleceğini tayin hakkıydı. Asıl önemlisi Sovyet yönetimi 1920’li yıllarda 'korenizatsiya' yani yerlileştirme politikası için düğmeye basmıştı. Bir bakıma etnik kimlikler ve Sovyet sistemi arasında bir aidiyet teşkil etme amacı vardı. 'Sosyalist' Azerbaycan Cumhuriyeti’nin özünde Müsavatçı eğilimler taşıdığı aşikârdır. Bu bağlamda Azerbaycan ÇEKA’sının başındaki Mir Cafer Bagirov’un asıl fail olduğu düşünülmektedir. 
 
İLYASOV'UN KÜRTÇE TALEBİ 
 
Kızıl Kürdistan Milli Eğitim Birimi yöneticilerinden Museyib İlyasov -ailesi aslen Amedlidir- ve arkadaşları tarafından aslında 1924 yılında bir alfabe hazırlanmıştı. Bu alfabeyi Azerbaycan Eğitim Halk Komiserliği’ne sunmuş ve Kürtçe eğitim veren okulların açılması talebinde bulunmuşlardı. Lakin herhangi bir sonuç alınmamıştı. Burada 'nota bene.' Bir taraftan Kürtler için otonom bir birim inşa ediliyor, diğer taraftan Kürtçe eğitim veren okullara 'destur' verilmiyor. Önce tedavi ediyorlar, sonra ise yaralıyorlar. Bu konuda Sovyet Arkeolog Y. G. Pçelina’nın bazı gözlemleri de önem arz etmektedir. 1924 yılında Kızıl Kurdistan’ı yakından inceleyen Pçelina, bu dönemde Kürtlerin yarısının Kurmancî konuştuğunu yazmaktadır. 1932 yılında bölgeyi bir kez daha gözlemleyen arkeolog Pçelina, Kurmancî konuşanların sayısının bir hayli düştüğünü belirtmektedir. 
 
TÜRKLEŞTİRME POLİTİKASI
 
Yine 1929 yılı yaz mevsiminde Kızıl Kurdistan'a seyahat düzenleyen Doğu Bilimci Prof. Dr. V. A. Gurko-Kryajin, bölgede kasıtlı bir 'Türkileştirme' politikası yürütüldüğünü not etmektedir. Bakü yönetimi 'sosyalist' olarak kendisini lanse etse de özünde milliyetçiliğe temayül etmişti. Descartes'in yüzyıllar önce yazdığı gibi 'gerçeği arayan her şeyden kuşku duymalıdır.' Egemenler tarafından ustaca bir şekilde perdelenen gerçekleri açığa çıkarmak için kuşkulanmaya devam edeceğiz. 
 
Arşiv belgelerinin Osmanlıca aslı ve transkripsiyonu aşağıdadır:
 
Hariciye Nezareti
 
Moskova Büyükelçiliği’ne
Bakü Şehbenderliği’ne
Erivan Şehbenderliği’ne              
 
(Mahremdir)
 
Rus Sovyet hükümetinin Azerbaycan’ın Karabağ civarında meskûn kırk beş Kürt köyüne Kürt Cumhuriyeti namını verdiği ve dâhili idareleri Kürt lisanı ve harici muhaberatı Azerbaycan Türk lisanı ile cereyan edeceği gibi iki yüz elli hoca var. Karabağ’da bir de leyli Kürd mektepleri açıldıkları ve müddet-i tahsilatın beş sene olduğu ve Bolşeviklerin her mektebi gibi bu mekâtipte de siyaset takip edildiği ve muallimlerin kısmen Ermeni olup bu mekâtipten yetişenlerin bizim tarafa da gönderilecekleri istihbara atfen Şark Hudud Komiserliği’nden işar edildiği Dâhiliye Vekâleti Celilesi’nden bildirilmiştir. Bu babda esaslı ve etraflı malûmat istihsal olunması rica olunur efendim. 
 
17.11.1321 (1925)
 
Bakü Şehbenderliği                                                         
 
Moskova Büyükelçiliği’ne
                                                                                                                                                               
Hariciye Vekâleti Celilesi’nden 10 Kânunuevvel 1341 ve Moskova Büyükelçiliği’nin 4 Kânunusani 1342 tarihli tahriratları cevabıdır. Karabağ civarındaki Kürtlerle meskûn köylerden mürekkep olmak üzere bir kaza teşkil edilmiş idi. Bunun ünvanı (Kürtçe) kazasıdır, Kürt Cumhuriyeti değildir. Hatta muhtariyeti bile haiz bulunmaktadır. Bu kazadaki mekatip ilk ve orta tedrisat mektepleridir. Tedrisatı Türkçedir. Diğer kaza mekteplerinden farkı yoktur. Dolayısıyla suret-i mahsusa da Türkiye’ye gönderilmek üzere olduğuna dair bir emare de mevcut olmadığı maruzdur. 
 
23.01.1926

Diğer başlıklar

16/09/2024
23:43 Fernas İşçileri Ankara’da: Meclis’te sesimizi duyurana kadar dönmeyeceğiz
23:00 Rojava’da Jina Emînî eylemleri: Özgürlük yolunda kararlılıkla ilerleyeceğiz
18:23 Jîna Emînî için yürüyüş: Kadın devrimi İran’dan Amed’e kadar yayılıyor
18:06 'Jin jiyan azadî' direnişinin 2'nci yılı: Jina Emînî isyanımızdır
17:51 Dêrsim’de 4.1 büyüklüğünde deprem
17:46 Baran Güran baroya ‘hukuki destek’ talebiyle başvurdu
16:47 Depremzedelerin kaldığı yerler 'hasarlı' gerekçesiyle yıkıldı
16:36 Yakılarak öldürülen mülteci işçinin davasına çağrı
16:29 Licê kırsalında silah sesleri yükseliyor
16:18 Gençlerin ‘Uzun Yürüyüş’ü başladı: Özgürlük direnişle mümkün
16:09 ‘Özgürlüğe ses ver’ çağrısı İzmir’de yükseltildi: Tecride hayır
16:06 Şenyaşar’dan Erdoğan’a: Oğlumu bırakın
15:27 Zengok’taki yangın büyümeden söndürüldü
15:20 Nergis Muhammedî: 'Jin, jiyan, azadî' rejime korku saldı
15:00 151 bin nüfuslu mahallenin bölünmesine valilikten ret
14:48 Gazeteci Gayıp’ın duruşması eksik hususlar gerekçesiyle ertelendi
13:59 35 ülkeden 1500’ü aşkın avukattan bakanlığa Abdullah Öcalan mektubu
13:50 Eğitim Sen: Wan'da müstahdemin ücreti velilerden isteniyor
13:15 Musa Anter anılacak
13:05 Doğan: Yeni bir örgütlenme modeline geçiyoruz
12:52 Licê kırsalında çatışma
12:13 Dilek Bitgin’i katletme girişiminde bulunan faile tahliye
12:12 Peyas'ta Zarokistan açıldı
12:01 Polonez işçileri gözaltına alındı
11:47 Sabra ve Şatilla Katliamı: Yaralar dayanışmayla sarılır
11:37 Polis bir genci sokak ortasında darp etti
11:28 Mexmûr Kampı'na hava saldırısı
11:10 Tutsak Ezîzî: 'Jin, jiyan, azadî' yaşam felsefesidir
10:53 BES-AR: Açlık sınırı 27 bin 270 lira
10:34 'Ülkenin kaynakları tank ve tüfeğe gidiyor'
10:22 Ceyhan'da kaza: 3 ölü, 8 yaralı
10:02 Efrîn'de insan kaçırma, hırsızlık ve doğa talanı
09:23 TJK-E'den Avrupa Konseyi üyelerine 'umut hakkı' mektubu
09:04 Xwebûn 'Her zaman jin, jiyan, azadî' manşetiyle çıktı
09:03 Aynı hücrede olan iki hasta tutsak anlattı: Yoldaşlık ayakta tutuyor
09:03 Secret Women’s Committee: Örgütlenme ve işbirliğine ihtiyaç var
09:02 Cerattepe'de 31 yıllık ekoloji mücadelesi: Cengiz de gidecek
09:00 16 EYLÜL 2024 GÜNDEMİ
15/09/2024
23:43 Gazeteci Verim tutuklandı
22:34 Hrant Dink Ödülleri sahiplerini buldu: Eşit bir dünya için mücadelemiz ortak
22:13 Makarna fabrikasındaki patlamada yaralı sayısı 30’a çıktı
21:29 Türkiye’ye bağlı gruplar iki kadını katletti
21:22 Wan’da şüpheli kadın ölümü
19:52 Amed’te kavgalı iki aile barıştırıldı
19:40 Özgürlük İçin Sanat İnisiyatifi: Altın Portakal Film Festivali’ne katılmayacağız
19:26 Cankurtaran'da Reşit Kibar için ‘Yaşam Nöbeti’
18:40 Zarok Ma Berlin’de çocuklarla buluştu
17:32 İstanbul’da bir kadın katledildi
16:58 Antalya'da iş cinayeti
16:26 Amed’te fırın işçileri sigorta ve sosyal haklarını istiyor
15:26 'Özgürlüğe ses ver' eylemi: Hukuksuzluk son bulana dek eylem sürecek
14:08 İstanbul’da 7’nci Kürt Böreği Festivali
14:05 Sakarya'da makarna fabrikasında patlama: 20 yaralı
13:34 Narin Güran soruşturmasında 2 gözaltı daha
13:15 Depremzede Kaya'dan ‘davalara sahip çıkın’ çağrısı
12:44 İran ve Rojhilat’ta 9 ayda 427 kişi idam edildi
12:04 TEM'de kaza: 2 ölü, 4 yaralı
11:50 Rojhilat kentlerinde 16 Eylül grevi başladı
10:52 İran güçleri 12 yaşındaki çocuğu katletti
09:57 Şişli'de kavga: 1'i ağır 2 yaralı
09:56 Rapor: Saldırılarda 81 çocuk katledildi
09:45 Jin dergi ‘Faşizme geçit yok’ manşetiyle yayında
09:23 İşte Geliyê Godernê'deki tahribat
09:13 Dört parçadan kadınlar: 'Jin, jiyan, azadî' ruhuyla alanlara
09:11 Kadınlardan '6284' kampanyası: Etkin uygulanırsa cinayetler azalır
09:07 Çocuklara 'irade gaspı' davası
09:06 'Bu iktidar var oldukça ekonomi düzelmez'
09:05 Siyasetçilerden aydınlara: Demokrasi için savaşa 'dur' demeli
09:04 Köy köy hikaye toplayan Erkmen’den yeni projeler
09:03 Abdullah Öcalan'ın avukatı: Türkiye adım atmazsa faturası ağır olur
09:02 Çağın direnişi 2'nci yılında
09:00 15 EYLÜL 2024 GÜNDEMİ
14/09/2024
23:13 İstanbul’un iki ilçesinde ‘Özgürlük Okumaları’
21:31 Düğün konvoyuna silahlı saldırı
20:00 Hunergeha Welat’tan yeni klip
19:11 'Abdullah Öcalan'ın tek bir sözü Ortadoğu'da dengeleri değiştirir'
18:42 Fernas işçileri Ankara'ya gidiyor
18:28 Colemêrg’te yaşam alanları bombalandı
18:04 2 Rojhilatlı için deport kararından vazgeçildi
17:50 İstanbul’da bir kadın katledildi
16:49 EGE-TUHAYDER kongresi: Temel gündemimiz tecrit olmalı
16:26 Meclis’teki Adalet Nöbeti 24’üncü gününde
16:10 Kadın Örgütlenme Konferansı sonuç bildirgesi: Üçüncü Yol’da özgürlük mücadelemizi yükselteceğiz
15:54 Tamir edilmeyen elektrik telleri bir kez daha yangına neden oldu
15:34 DEDAŞ protestosunda gözaltına alınanlar serbest
14:34 ‘F Oturması’nda hasta tutsak İsmail Tüzün için özgürlük istendi
14:23 103 haftadır sokaktalar: KHK’ler gidecek biz kalacağız
14:13 'Yaşamı risk altında' olan Kaya'nın tahliyesi istenildi
13:23 Mahkeme iptal etti, Cengiz Holding yeniden başvurdu
13:16 12 Eylül’ün ilk kaybı Cemil Kırbayır’ın akıbeti soruldu
12:30 Avrupa’nın Ermeni katliamındaki tutumunu işleyen eser Aram Yayınevi’nden çıktı
12:24 Dört kentte kayıp eylemi: Vazgeçmeyeceğiz
12:04 Federe Kurdistan’a askeri sevkiyat sürüyor
11:46 Hatimoğulları: Demokratik güç birliğine ihtiyacımız var
10:25 İstanbul'da 6 kişi tutuklandı
10:18 Bakırhan: Güçlü örgütlenme ile güçlü parti olabiliriz
10:16 Şirnex’te 41 kişi İYİ Parti’den istifa etti
09:42 Salih Müslim: Tarih Kobanê'de değişti
09:19 Gençler Avrupa'da Abdullah Öcalan'ın özgürlüğü için yürüyecek
09:04 ÖHD’li Gezer: Mülteciler adil yargılanma hakkı istiyor
09:03 Gaz fişeğiyle katledilen bebeğin faili 15 yıldır tutuklanmadı
09:02 Hasandin sakinleri madene karşı tetikte: İzin vermeyiz
09:01 Yayla yasakları ve artan girdi maliyetleri hayvancılığı bitiriyor
09:01 Jineoloji üyesi Kaya: Jin, jiyan, azadî direnişi özgürlüğün arkeolojisi oldu
09:00 Ömer Öcalan'dan 13 Ekim çağrısı: Tecride 'dur' demeli
09:00 Tutsaklara 'iyi hal' işkencesi: 1 yılda 426 tahliyeye engel
09:00 14 EYLÜL 2024 GÜNDEMİ
07:41 Narin Güran soruşturmasında 1 kişi daha tutuklandı
13/09/2024
23:03 Peyas’ta 5’inci kadın buluşması
22:43 Amed’deki fırın işçileri 15 Eylül’de iş bırakacak
22:29 Ömer Öcalan: İmralı'da yasayı uygulayın görüşmek istiyoruz
22:06 Reşit Kibar eylemleri gerekçesiyle 2 kişi tutuklandı
22:01 Wan’da ‘Çîrokên Mûzîkal’e yoğun ilgi
21:35 Hollanda’da süresiz sığınma hakkı kalkıyor
18:17 Çerkezoğlu: Kara tablo, AKP'nin sınıfsal ve siyasal tercihlerinin sonucudur
17:55 Beden eğitimi dersinde fenalaşan çocuk yaşamını yitirdi
17:20 Kibar'ın katledilmesiyle ilgili AKP'li vekil hakkında suç duyurusu
17:15 Salim Güran’ın ifadesi yeniden alınıyor
17:11 DEDAŞ protestosu: 7 kişi gözaltına alındı
16:30 Hasta tutsak Oduncu sevke rağmen hastaneye götürülmüyor
16:23 GGM'de tutulan İranlı Kürt göçmenler Meclis gündeminde
15:59 Bakandan Narin açıklaması: Adli Tıp zaman alacak
15:56 Baba Güran: Misafirdik, gözaltında değildik
15:31 Jîna Emînî'nin babası: Anma töreni düzenleyeceğiz
15:21 CHP Grup Başkanvekili Emir, Emine Şenyaşar'ı ziyaret etti
15:04 İBB Meclisi, cemevlerini ibadethane olarak kabul etti
14:56 Bakanlar Komitesi'ne Abdullah Öcalan kararı çağrısı
14:35 Yagi tayfunu nedeniyle ölenlerin sayısı 280’e çıktı
14:30 Cezaevine ait drenaj çalışmasında bir tutuklu hayatını kaybetti
14:12 Ahmet Türk: Tehdit ediliyoruz!
13:31 Narin Güran soruşturmasında neler yaşandı?
13:25 Amed’de ücretsiz sinema ve tiyatro gösterimleri düzenlenecek
13:02 Soruşturmaya dair merak edilenleri açıkladı: Amca Güran’ın ifadesi alınmalı
12:54 Şirnex kırsalındaki 'yasak' uzatıldı
12:08 Erdoğan'a hakaretten yargılanan gazetecilerin cezalandırılması istendi
11:35 Narin Güran ismi parka verildi
11:15 Cumartesi Anneleri'nin duruşması mütalaa için ertelendi
10:40 Ailelerden İmralı’ya gitmek için başvuru
09:37 ‘Sınırsız Kütüphane’ sergisi ziyaretçilerini bekliyor
09:33 DEM Parti gizliliği ihlal edenler hakkında suç duyurusunda bulunacak
09:22 Dünyayı saran 'özgürlük' ateşi yanmaya devam ediyor
09:21 Mûş’ta çıkan yangın kontrol altına alındı
09:10 Prefabrik evlerde yaşayan depremzedelere 15 gün süre
09:08 Hukukçu Kanar: 'Umut hakkı'nın sağlanması barış ve eşit yaşamın yolunu açar
09:07 Ağaçlar kesim ve yangınlara direniyor!
09:05 Emniyette taciz: Kıyafetleri çıkartılarak görüntüleri çekildi
09:04 Ankara-Bağdat mutabakatı: Büyük bir tehdit
09:03 Mexmûr saldırı altında: Boyun eğmeyiz
09:02 Küçükbalaban: Abdullah Öcalan yüzyıllık sorunun en anlamlı muhatabıdır
09:00 13 EYLÜL 2024 GÜNDEMİ